Prawo i Sprawiedliwość (PiS) to prawicowa partia polityczna w Polsce, założona 13 czerwca 2001 roku przez braci Jarosława i Lecha Kaczyńskich. Jako jedna z najważniejszych sił politycznych w Polsce XXI wieku, PiS odegrała kluczową rolę w kształtowaniu współczesnej polskiej polityki, dwukrotnie sprawując władzę w latach 2005-2007 oraz 2015-2023. Partia reprezentuje konserwatywne wartości społeczne, silną rolę państwa w gospodarce oraz politykę historyczną opartą na polskim patriotyzmie. Jej program społeczny, symbolizowany przez flagowy projekt 500+, znacząco wpłynął na polską scenę polityczną i życie milionów rodzin. PiS jest także znane z kontrowersyjnych reform systemu sprawiedliwości i mediów, które wywołały spory z Unią Europejską. Znaczenie partii wykracza poza granice Polski, wpływając na debaty o przyszłości Europy i modelu demokracji liberalnej w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.
Historia i kluczowe momenty rozwoju PiS
Partia Prawo i Sprawiedliwość powstała w wyniku podziału Akcji Wyborczej Solidarność (AWS). Jarosław Kaczyński, wcześniej minister sprawiedliwości w rządzie Jerzego Buzka (2000-2001), wraz z bratem bliźniakiem Lechem założyli ugrupowanie, które miało reprezentować “prawicę społeczną”. W wyborach parlamentarnych 2001 roku PiS zdobyło 9,5% głosów i 44 mandaty w Sejmie.
Przełomowym momentem były wybory 2005 roku, kiedy partia zdobyła 27% głosów, stając się największą siłą w Sejmie. Lech Kaczyński wygrał wybory prezydenckie, pokonując Donalda Tuska różnicą zaledwie 330 tysięcy głosów (54% do 46%). Rząd Kazimierza Marcinkiewicza, a następnie Jarosława Kaczyńskiego, rządził w koalicji z Ligą Polskich Rodzin i Samoobroną do 2007 roku.
Tragedia smoleńska z 10 kwietnia 2010 roku, w której zginął prezydent Lech Kaczyński wraz z 95 innymi osobami, dramatycznie zmieniła oblicze partii. Jarosław Kaczyński przejął pełne przywództwo, a partia weszła w fazę ostrej opozycji wobec rządów Platformy Obywatelskiej (2007-2015).
W 2015 roku PiS powróciło do władzy z rekordowym wynikiem 37,6% głosów, zdobywając samodzielną większość 235 mandatów na 460. Beata Szydło została premier, a w 2017 roku zastąpił ją Mateusz Morawiecki. W 2019 roku partia zwiększyła poparcie do 43,6% głosów.
Program polityczny i kluczowe reformy
Program PiS opiera się na trzech filarach: silne państwo, sprawiedliwość społeczna i konserwatyzm obyczajowy. Sztandarowym projektem partii jest program 500+, wprowadzony w 2016 roku, który zapewnia miesięczne świadczenie 500 zł na drugie i kolejne dzieci. W 2019 roku rozszerzono go na wszystkie dzieci, co kosztuje budżet około 41 miliardów złotych rocznie.
Partia przeprowadziła także kontrowersyjne reformy wymiaru sprawiedliwości, w tym ustawę o Sądzie Najwyższym (2017) i ustawę kagańcową (2019), które wywołały krytykę Komisji Europejskiej i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W 2021 roku Polska została zobowiązana do płacenia kary miliona euro dziennie za nierespektowanie orzeczeń TSUE.
W polityce zagranicznej PiS reprezentuje eurorealizm, popierając członkostwo w UE, ale sprzeciwiając się “federalizacji Europy”. Jak stwierdził Jarosław Kaczyński w 2016 roku: “Chcemy Europy ojczyzn, a nie europejskiej federacji”.
Powiązania z kluczowymi postaciami i organizacjami
PiS ściśle współpracuje z Radiem Maryja ojca Tadeusza Rydzyka oraz Telewizją Trwam, które stanowią ważny kanał komunikacji z konserwatywnym elektoratem. Partia utrzymuje także bliskie relacje z Kościołem katolickim w Polsce i organizacjami takimi jak Ordo Iuris.
Na arenie międzynarodowej PiS budowało sojusze z partiami takimi jak Fidesz Viktora Orbána na Węgrzech czy Lega Matteo Salviniego we Włoszech. W Parlamencie Europejskim PiS należy do frakcji Europejskich Konserwatystów i Reformatorów (ECR).
Głównym przeciwnikiem politycznym PiS pozostaje Platforma Obywatelska Donald Tuska, z którą toczy spór o model rozwoju Polski od początku XXI wieku.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy została założona partia Prawo i Sprawiedliwość?
Partia Prawo i Sprawiedliwość została założona 13 czerwca 2001 roku przez braci Jarosława i Lecha Kaczyńskich po rozpadzie Akcji Wyborczej Solidarność.
Kto jest obecnym liderem PiS?
Prezesem Prawa i Sprawiedliwości jest Jarosław Kaczyński, który pełni tę funkcję od 2003 roku i przejął pełne przywództwo po śmierci brata Lecha w katastrofie smoleńskiej w 2010 roku.
Jaki jest główny program społeczny PiS?
Flagowym programem społecznym PiS jest 500+, wprowadzony w 2016 roku i rozszerzony w 2019 roku na wszystkie dzieci. Program zapewnia miesięczne świadczenie 500 zł na każde dziecko i kosztuje budżet około 41 miliardów złotych rocznie.
Ile lat PiS sprawowało władzę w Polsce?
PiS sprawowało władzę łącznie przez 10 lat: w latach 2005-2007 (2 lata) oraz 2015-2023 (8 lat). W pierwszym okresie rządziło w koalicji, w drugim miało samodzielną większość parlamentarną.
Jakie stanowisko PiS zajmuje wobec Unii Europejskiej?
PiS reprezentuje stanowisko eurorealistyczne – popiera członkostwo Polski w UE, ale sprzeciwia się dalszej integracji i federalizacji Europy, opowiadając się za modelem ‘Europy ojczyzn’ z silnymi państwami narodowymi.