Profesor Mirosław Wyrzykowski, były sędzia Trybunału Konstytucyjnego w latach 2001-2010, przedstawił w rozmowie z OKO.press wizję reformy TK po wyborze 6 nowych sędziów 13 marca 2024 roku. Według konstytucjonalisty, obecna władza ponosi odpowiedzialność za sytuację, w której prawo może być ponownie podporządkowane polityce.
Nowa dynamika w składzie Trybunału
Spośród 6 sędziów wybranych 13 marca 2024, ślubowanie w obecności prezydenta złożyli 1 kwietnia Magdalena Bentkowska i Dariusz Szostek, a 9 kwietnia w Sejmie przysięgę złożyli Krystian Markiewicz, Maciej Taborowski i Marcin Dziurda. Anna Korwin-Piotrowska pozostaje bez ślubowania. Według prof. Wyrzykowskiego, nowi sędziowie “to nie są potulne owieczki” i wprowadzą nową dynamikę do prac Trybunału.
Harmonogram zmian w składzie TK
W nadchodzących miesiącach dojdzie do naturalnej wymiany składu Trybunału Konstytucyjnego. Kadencja Andrzeja Zielonaćkiego upływa 28 czerwca 2026, Justyna Piskorskiego 18 września 2026, a Jarosława Wyrembaka 30 stycznia 2027. Prezes Bogdan Święczkowski pozostanie na stanowisku do 16 lutego 2031, co oznacza, że jego pozycja będzie się stopniowo osłabiać wraz ze zmianą składu.
Podwójne samobójstwo Trybunału
Prof. Wyrzykowski ocenia, że począwszy od końca 2016 roku TK popełnia “podwójne samobójstwo: instytucjonalne i moralne”. Jako przykład podaje orzeczenie z października 2021 roku w sprawie rzekomej niezgodności traktatów europejskich z Konstytucją RP, wydane na wniosek premiera Mateusza Morawieckiego. Według konstytucjonalisty, orzeczenia TK w sprawach ustrojowych albo nie mają związku z Konstytucją, albo stoją z nią w sprzeczności.
Kontekst
Kryzys Trybunału Konstytucyjnego rozpoczął się w 2015 roku, gdy Prawo i Sprawiedliwość kwestionowało wybór sędziów dokonany przez poprzedni Sejm. W kolejnych latach TK pod przewodnictwem prezesa Julii Przyłębskiej, a następnie Bogdana Święczkowskiego, wydawał kontrowersyjne orzeczenia, w tym ws. aborcji czy prymatu prawa europejskiego. Obecna koalicja rządząca podjęła próby naprawy sytuacji poprzez wybór nowych sędziów, jednak proces ten napotyka na opór ze strony prezydenta i części środowiska prawniczego.
Думки та оцінки
Na думку prof. Mirosława Wyrzykowskiego, byłego sędziego TK, obecna władza ponosi odpowiedzialność za przywrócenie praworządności i nie może pozwolić na ponowne podporządkowanie prawa polityce.
Zdaniem konstytucjonalistów z Uniwersytetu Warszawskiego, wybór 6 nowych sędziów to pierwszy krok w kierunku przywrócenia legitymacji Trybunału, choć proces ten będzie długotrwały i wymagać będzie dalszych reform systemowych.
Według ekspertów Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, kluczowe będzie nie tylko obsadzenie nowych stanowisk, ale także wypracowanie mechanizmów zapobiegających polityzacji Trybunału w przyszłości.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy kończy się kadencja prezesa Święczkowskiego?
Kadencja prezesa Bogdana Święczkowskiego kończy się 16 lutego 2031 roku.
Ilu nowych sędziów wybrano do TK w marcu 2024?
13 marca 2024 roku wybrano 6 nowych sędziów TK, z których 5 już złożyło ślubowanie.
Czy nowi sędziowie mogą zmienić linię orzeczniczą TK?
Według prof. Wyrzykowskiego nowi sędziowie wprowadzą nową dynamikę, ale pełna zmiana będzie procesem rozłożonym w czasie.
Jakie są główne problemy z obecnym TK?
Prof. Wyrzykowski wskazuje na podwójne samobójstwo: instytucjonalne i moralne, gdzie orzeczenia nie mają związku z Konstytucją lub stoją z nią w sprzeczności.