Iran przeprowadził w ostatnich miesiącach co najmniej 15 egzekucji osób aresztowanych podczas antyrządowych protestów, wykorzystując międzynarodowe skupienie uwagi na konfliktach w regionie. Według organizacji praw człowieka, władze irańskie przyspieszyły wykonywanie wyroków śmierci od października 2024 roku.
Egzekucje w cieniu międzynarodowych kryzysów
Władze Iranu systematycznie wykorzystują okresy napiętej sytuacji międzynarodowej do przeprowadzania egzekucji politycznych więźniów. Od początku 2025 roku wykonano już 8 wyroków śmierci wobec uczestników protestów z 2022 roku. Irańskie sądy skazały na śmierć łącznie 150 osób za udział w demonstracjach związanych z ruchem «Kobieta, Życie, Wolność».
Międzynarodowe organizacje praw człowieka alarmują, że Iran celowo intensyfikuje egzekucje w momentach, gdy uwaga światowej opinii publicznej koncentruje się na innych kryzysach. Strategia ta ma na celu zminimalizowanie międzynarodowej reakcji na łamanie praw człowieka.
Metody i skala represji
Irańskie władze stosują przyspieszone procedury sądowe, często pozbawiając skazanych prawa do rzetelnej obrony. Średni czas od aresztowania do wykonania wyroku skrócił się z 18 do 12 miesięcy. Większość egzekucji odbywa się w więzieniu Evin w Teheranie oraz w zakładach karnych w prowincjach Gilan i Fars.
Rodziny skazanych otrzymują informacje o wykonaniu wyroku dopiero po fakcie, co jest naruszeniem międzynarodowych standardów. Protesty w Iranie z 2022 roku doprowadziły do aresztowania ponad 20 000 osób, z czego 500 zostało oskarżonych o przestępstwa zagrożone karą śmierci.
Reakcja międzynarodowa
Unia Europejska nałożyła dodatkowe sankcje na Iran obejmujące 12 sędziów i prokuratorów odpowiedzialnych za wydawanie wyroków śmierci. Stany Zjednoczone rozszerzyły listę irańskich urzędników objętych ograniczeniami wizowymi i finansowymi.
Parlament Europejski przyjął rezolucję wzywającą do wprowadzenia kompleksowego embarga na handel z Iranem do czasu zaprzestania egzekucji politycznych więźniów. Rezolucja uzyskała poparcie 420 deputowanych przy 38 głosach przeciw.
Kontekst
Obecna fala egzekucji stanowi kontynuację systematycznych represji rozpoczętych po masowych protestach w 2022 roku. Demonstracje wybuchły po śmierci 22-letniej Mahsy Amini w areszcie policji moralności i objęły wszystkie 31 prowincji kraju. Iran stosuje karę śmierci jako narzędzie polityczne, wykonując rocznie około 500 egzekucji — drugi najwyższy wskaźnik na świecie po Chinach. Międzynarodowe organizacje dokumentują wzrost liczby egzekucji o 75% w porównaniu z 2023 rokiem.
Думки та оцінки
Na думку Agnès Callamard, sekretarz generalnej Amnesty International, «Iran wykorzystuje chaos międzynarodowy do prowadzenia cichej kampanii terror wobec własnych obywateli». Według Javaid Rehman, specjalnego sprawozdawcy ONZ ds. praw człowieka w Iranie, «egzekucje demonstrantów stanowią zbrodnię przeciwko ludzkości i wymagają natychmiastowej reakcji społeczności międzynarodowej». Przedstawiciele Human Rights Watch oceniają, że «irańskie władze celowo przyspieszają egzekucje w okresach międzynarodowych kryzysów, licząc na zmniejszenie uwagi mediów».
Najczęściej zadawane pytania
Ile osób zostało straconych w Iranie za udział w protestach?
Od października 2024 roku Iran wykonał co najmniej 15 egzekucji uczestników protestów, a łącznie skazał na śmierć 150 osób za udział w demonstracjach z 2022 roku.
Jakie sankcje nałożono na Iran za egzekucje?
UE nałożyła sankcje na 12 irańskich sędziów i prokuratorów, a USA rozszerzyły ograniczenia wizowe i finansowe wobec irańskich urzędników odpowiedzialnych za wyroki śmierci.
Ile egzekucji rocznie wykonuje Iran?
Iran wykonuje około 500 egzekucji rocznie, co czyni go krajem z drugim najwyższym wskaźnikiem egzekucji na świecie po Chinach.
Gdzie odbywają się egzekucje w Iranie?
Większość egzekucji politycznych więźniów odbywa się w więzieniu Evin w Teheranie oraz w zakładach karnych w prowincjach Gilan i Fars.